پارسايان ( متشرعه ) هر گاه به اين نوع عبادت نائل نشوند اين است كه بر وفق اصول فقه در چگونگى اجراى ( احكام ) و فرمانبرى از آنها با صميميت و اخلاص بطاعت و عبادت پردازند . اما اين گروه ( متصوفه ) به يارى ذوق‌ها و وجدها ( حال - دل ) [ 1 ] از نتايج عبادات جستجو ميكنند تا آگاه شوند كه اعمال ايشان از تقصير و كوتاهى خالص است يا نه ؟ و اساس طريقت ايشان يكسره متكى بر محاسبهء نفس در افعال و ترك‌ها يا خطاهاى انسان و گفتگو در خصوص اين ذوقها و وجدهائى است كه در پرتو مجاهدات بدست ميآيند و آنگاه براى مريد مقامى ثابت مىشود كه از آن بمقامى ديگر ارتقا مىيابد گذشته از اين صوفيان داراى آدابى مخصوص و اصطلاحاتى خاص در محاوره ميباشند كه در ميان خود ايشان متداول است ، زيرا وضع‌هاى لغوى براى معانى متداول است ولى هر گاه معانى تازه‌اى پيش آيد كه متداول نباشند براى تعبير از آنها الفاظى مصطلح ميكنيم كه فهميدن معانى مزبور از آنها ميسر باشد . اين است كه صوفيان به اين نوع دانش اختصاص يافته‌اند كه براى غير ايشان از اهل شريعت كلامى در آن يافت نمىشود [ 2 ] و جز در ميان خود آنان متداول نيست و ديگر پيروان شريعت از سخنان و اصطلاحات ايشان آگاه نيستند . و علم شريعت به دو گونه تقسيم شده است : نوعى مخصوص فقيهان و فتوى - دهندگان است كه عبارت از احكام عمومى دربارهء عبادات و عادات و معاملات است و گونهء ديگر اختصاص بگروه صوفيان دارد و دربارهء مسايل زير است : چگونگى انجام دادن اين مجاهدت و محاسبهء نفس دربارهء آن و گفتگو در خصوص ذوقها و وجدهائى كه در اين راه بدست ميآيد و كيفيت ترقى در آنها و از ذوقى بذوق برتر

--> [ 1 - ) ] حال عبارت از كمال زودگذر نامحسوسى است . ( از رسالهء كلمة التصوف ص 392 تأليف سهروردى نسخهء خطى كتابخانهء مجلس شوراى ملى ) . و رجوع به شرح منازل السائرين ملا عبد الرزاق كاشانى ص 182 باب الوجد شود . [ 2 - ) ] از « پ » در نسخ ديگر بجاى يوجد لغيرهم ، لواحد غيرهم است .